Zincirleme Endeks Nedir?
TÜİK'in resmi metodolojisidir. Her ayın endeksi bir önceki aya göre hesaplanır: Endeks[t] = Endeks[t-1] × (1 + oran).
TÜFE / ÜFE Enflasyon Hesaplama
Nasıl Kullanılır?
1
Oranları Girin
Her ay için enflasyon oranını yüzde olarak girin (örn: 3.4).
2
Hesapla
TÜİK metodolojisine uygun zincirleme endeks hesaplanır.
3
Sonuçları İnceleyin
Kümülatif enflasyon, reel değer ve aylık tablo görüntülenir.
Bilmeniz Gerekenler
Neden Oranlar Toplanmaz?
Enflasyon bileşik etki yapar. %10 + %10 = %20 değil, %21'dir. Çünkü ikinci %10, zaten artmış fiyatlara uygulanır.
Reel Değer Ne Demek?
Paranın satın alma gücüdür. %100 enflasyonla 100 TL'nin reel değeri 50 TL'ye düşer - aynı malı almak için 200 TL gerekir.
Baz Yılı Nedir?
TÜİK'in endeksi 100 kabul ettiği referans dönemdir. 2021=100 demek, 2021 fiyatları 100 olarak alınmış demektir.
TÜFE Nedir?
TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi), hane halkının tüketim harcamalarını temsil eden bir sepetteki mal ve hizmetlerin fiyat değişimlerini ölçen istatistiksel bir göstergedir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından her ayın 3. gününde açıklanır.
Endeks, belirli bir baz yılındaki fiyatların 100 olarak kabul edilmesiyle oluşturulur. 2024 itibariyle Türkiye'de 2021=100 bazlı seri kullanılmaktadır.
Zincirleme Endeks Nasıl Hesaplanır?
Zincirleme endeks, her dönemin bir önceki döneme göre hesaplandığı bir metoddur. Formül:
- Endeks[t] = Endeks[t-1] × (1 + aylık_oran)
- Örnek: Endeks 100, aylık oran %3.4 → 100 × 1.034 = 103.4
- Bir sonraki ay %2.1 → 103.4 × 1.021 = 105.57
Neden Oranlar Toplanamaz?
Enflasyon bileşik (compound) bir etki yapar. Her ayın artışı, zaten artmış olan baz üzerine uygulanır. İki ardışık %10 artış:
- ❌ Yanlış: %10 + %10 = %20
- ✅ Doğru: 1.10 × 1.10 = 1.21 → %21
Yıllık ve Kümülatif Enflasyon
Yıllık Enflasyon: Son 12 ayda fiyatların ne kadar değiştiğini gösterir. Formül: (Endeks[t] / Endeks[t-12]) - 1
Kümülatif Enflasyon: Baz yılından bu yana toplam fiyat değişimi. Formül: (Son Endeks / Baz Endeks) - 1
Reel Değer Hesaplama
Paranın satın alma gücünü ölçmek için reel değer çarpanı kullanılır:
- Reel Değer Çarpanı = 1 / (1 + kümülatif_enflasyon)
- %100 enflasyonla 100 TL'nin reel değeri = 100 × (1/2) = 50 TL
- Yani 100 TL artık eskiden 50 TL ile alınabileni alabilir
Pratik Kullanım Alanları
- Maaş Güncelleme: Eski maaş × (1 + kümülatif) = reel değeri koruyan maaş
- Kira Artışı: Yasal sınır 12 aylık TÜFE ortalaması
- Sözleşme Güncelleme: Değer × (Son Endeks / Başlangıç Endeksi)
- Yatırım Getirisi: Reel getiri = (1 + nominal) / (1 + enflasyon) - 1
TÜİK Baz Yılı Geçmişi
TÜİK periyodik olarak baz yılını günceller. Mevcut ve geçmiş bazlar:
- 2021=100: Şubat 2022'den itibaren (güncel)
- 2015=100: Şubat 2016 - Ocak 2022
- 2003=100: Ocak 2004 - Şubat 2016
Sıkça Sorulan Sorular
TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi) tüketicilerin ödediği fiyatları ölçer - market, kira, hizmet vb. ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi, eski adıyla TEFE) üreticilerin sattığı fiyatları ölçer. ÜFE genellikle TÜFE'yi önceden tahmin eden bir göstergedir.
Dönem başındaki maaşınızı kümülatif enflasyon ile çarpın. Örneğin 10.000 TL maaş ve %60 kümülatif enflasyon varsa: 10.000 × 1.60 = 16.000 TL olmalı ki alım gücü korunsun.
Türkiye'de konut kiraları için yasal artış oranı 12 aylık TÜFE ortalamasıdır. Bu hesap makinesi ile aylık oranları girerek yıllık enflasyonu hesaplayabilirsiniz. Ancak yasal oran TÜİK'in resmi açıklamasıdır.
Bileşik etki yüzünden. Her ay bir önceki ayın artmış fiyatlarına uygulanır. Formül: (1+r1)×(1+r2)×...×(1+r12) - 1. 12 ay %5 = %79.6 yıllık, %60 değil!
Negatif oran girmeniz yeterli. Örn: %-2 deflasyon için -2 yazın. Endeks düşer ve reel değer artar. Ancak oran -%100'den düşük olamaz çünkü endeks negatif olamaz.
Matematiksel olarak evet. Ancak TÜİK binlerce ürünü ağırlıklı sepet olarak hesaplar. Bu araç, sizin girdiğiniz oranları zincirleme metoduyla hesaplar - aynı matematik ama sizin verilerinizle.